Rize
Kalesi: Şehir merkezinin güney batısında yer alır. İç Kale ve Aşağı
Kale'den meydanagelmektedir. Yoğun yerleşim sebebiyle Aşağı Kale tamamen
yok olmuş, batı tarafında bazı sur parçaları günümüze gelebilmiştir.
İç Kale ise ziyarete açık olduğu gibi, dinlenme yeri olarak da tanzim
edilmiştir ve iyi bir Rize manzarasına sahiptir.
Bozuk Kale: İl merkezinin 10 km doğusunda Gündoğdu mevkiinde aynı
adla anılan derenin kenarında yer alır. Denizden 30 metre yükseklikte
kurulmuş küçük bir gözetleme kulesidir
İskender Cafer Paşa Camii: İslam Paşa Mahallesinde geniş bir hazire
içinde İslam Paşa veya Kurşunlu Camii olarak da anılmaktadır. H.978/M.1570
yılında İskender Cafer Paşa tarafından yaptırılmıştır. Cami ahşap bir
son cemaat mahalli, taş duvarlı ve kubbe ile örtülü bir harim kısmından
meydana gelmektedir. Caminin duvarları moloz taşlarla örülmüştür. Harimin
kuzey batı köşesinden minareye çıkılmaktadır.
Rize Atatürk Müzesi (Mataracı Mehmet Efendi Evi): Müftü Mahallesi
127.sokakta yer alır. Kuzeyinde geniş bir bahçesi olan ev 20.yüzyılın
başlarında yapılmıştır. İç sofalı planlı üç katlıdır. İkinci katta,
kuzeydoğudaki oda Atatürk'ün kaldığı odadır. Ulu Önder Atatürk 17 Eylül
1924 yılında Rize'yi ziyaret ettiği sırada Mataracı Mehmet Efendi'nin
evinde misafir edilmiş ve bu odada kalmıştır.
Eski
Rize Evleri: Şehir merkezinde çok az sayıda eski ev koruma altına
alınmıştır. Bunların da iki üç adedi korunup yaşatılmaktadır. Rize evlerinin
yapımında geleneksel yapı malzemeleri ve teknikleri kullanılmıştır.
Yığma taş ve dolma göz tekniğinde yapılmış duvarlar, dört yana eğimli
kiremitle kaplı çatılara sahiptir.
Bu evlerin en eskilerinden biri Tuzcuoğullarının evidir. 18 yüzyılda
yapıldığı tahmin edilen ev üç katlı olarak yapılmış, mabeynli bir evdir.
İçerisinde çok sayıda oda, tuvalet ve banyo bulunmaktadır. Evin dışında
bir mutfak ve konak hamamı da yer almaktadır. Eski vilayet yakınında
iki eski ev Kültür Bakanlığı tarafından alınarak restore edilmiş ve
Rize müzesi olarak kullanılmaktadır. Bunlar, 19.yüzyıl sonrasında yapılmış
üç katlı mabeynli evlerdir.
Zil Kale: Çamlıhemşin ilçesinde bulunan bölgenin en dikkate değer
eserlerinden biridir. İlçe merkezinin 15 km güneyinde Fırtına Deresinin
batı yamaçları üzerinde kurulmuştur. Kalenin üzerinde inşa edildiği
sarp kaya kütlesi, denizden 750 metre, dere yatağından ise yaklaşık
100 metre yüksektir.
Kale, dış surlar, orta surlar ve iç kaleden meydana gelmektedir. Dış
kalenin kapısına kuzey batı yönündeki patika bir yolla ulaşılır. Kuzeydeki
kapının söğe taşları sökülmüştür. Bir teras yardımıyla orta sular seviyesine
çıkılır ve ikinci bir kapı ile kale içerisine girilir.
Orta
kale içerisinde üç önemli yapı bulunmaktadır. Bunlar muhafız binası,
şapel ve başkuledir. Kulenin dört katlı olduğu duvarlardaki hatıl izleri
ve kiriş deliklerinden anlaşılmaktadır. İçerisinde ince bir bölüntü
duvarı ve dolgu toprak vardır.
Duvarlar üzerinde doğu yönünde kemerli pencereler, diğer taraflarda
mazgal delikleri bulunmaktadır. Kulenin üstünün dendanlı bir teras şeklinde
olduğu belirlenmiştir. Duvarlar içerisinde dikey uzanan boru yuvaları
belki de kapanmış sarnıçlara su akıtıyordu.
Kalenin kesin yapılış tarihini belirtecek veriler yoktur, 14., 15. Yüzyıllara
tarihlendirilmektedir. Bölgenin ilk çağları gibi orta çağları da karanlıktır.
Kale-i Bala (Yukarı Kale): Çamlıhemşin ilçesine 40 km mesafede Hisarcık
köyü sınırları içerisinde Fırtına Deresinin kaynaklarına hakim bir noktada
kurulmuştur. Kaynaklarda geçen bir diğer adı da Varoş Kale'dir. Kalenin
kurulduğu yer ve duvar işçiliği bakımından Zil Kale ile ilişkisi açıktır.
Zil Kale ile aynı tarihlerde yapılmış olma ihtimali kuvvetlidir.
Şenyuva Köprüsü: Eski adıyla Cinciva Köprüsü, bölgenin yaygın taş
köprülerinden biridir. Tek bir kemerle Fırtına Deresi geçilmiştir. Köyün
yaşlıları H.1111/M.1699 tarihli bir kitabesinin 1946 yılındaki bir selde
kaybolduğunu kaydederler. Eğer bu doğru ise, yapı bölgedeki en eski
köprülerden birisidir.
Şenyuva Köprüsü: Eski adıyla Cinciva Köprüsü, bölgenin yaygın taş
köprülerinden biridir. Tek bir kemerle Fırtına Deresi geçilmiştir. Köyün
yaşlıları H.1111/M.1699 tarihli bir kitabesinin 1946 yılındaki bir selde
kaybolduğunu kaydederler. Eğer bu doğru ise, yapı bölgedeki en eski
köprülerden birisidir.
Cafer Paşa Camii: Çayeli ilçesi Cafer Paşa mevkiinde, denize hakim
bir teras üzerinde, eski bir mezarlığın yanında yer alır. 1467 yılında
yaptırılan cami onarımlarla günümüze gelmiştir. Cami, kareye yakın dikdörtgen
planlı bir harimden meydana gelmektedir ve moloz taş duvarlı olup kiremit
kaplı kırma çatıya sahiptir.
Ormancık Camii: Çayeli ilçesi Ormancık Köyünde, Mahmutlu ve Geyik
Mahalleleri arasında yer alır. Bölgenin geleneksel ahşap yığma duvarlı,
kırma çatılı camilerinden biridir. 1826 yılında yaptırılmıştır. Caminin
eskiden medrese olarak kullanılan bir zemin katı bulunmaktadır. Esas
cami, bir giriş bölümü ve harim kısmından meydana gelmektedir. Caminin
ahşap oyma olarak oya gibi süslendiğini görüyoruz. Ahşap süslemeler
kapı, minber, mihrap ve mahfil üzerinde yoğunlaşmıştır.
Fındıklı Evleri: Fındıklı'da Çağlayan Mustafa Hacaloğlu evi, 1849'da
yapılmış Hurşit Bey evi gibi tarihi evler vardır. Bunlardan başka Fındıklı'da
Çağlayan Köprüsü ve Meyveli Köyü Camii (1871) tarihi önemi olan eserlerdir.
Kız Kalesi: Pazar ilçe merkezinin batısında küçük bir yarımada üzerinde
kurulmuştur. Kayalık bir zemin üzerinde bulunan kalenin kara ile bağlantısı
kesilmiştir.
Yaklaşık 7x7 metre ebadındaki kalenin duvarlarında muntazam taş işçiliği
görülür. Giriş kapısı batıdadır ve güney surları yıkılmıştır. Kız Kalesi'ni
kimin yaptığı bilinmemekte, 13-14. Yüzyıllarda Trabzon devleti zamanında
yapıldığı tahmin edilmektedir. Kale, Osmanlı döneminde onarılarak kullanılmıştır.
Kaplıcalar ve İçmeler:
Ayder Kaplıcası: Çamlıhemşin ilçesinin güneybatısındadır. Çamlıhemşin
ilçe merkezine yaklaşık 18 km. uzaklıktadır. Ayder Yaylası'nda bulunan
ve suyun tabii olarak 50° C sıcaklıkta bulunduğu bir kaplıcadır. Çeşitli
hastalıklara iyi geldiği söylenen kaplıca için Özel İdare tarafından
tesis yaptırılmıştır. Su sıcaklığı 33 derecedir. Böbrek, deri, kalp
ve kan dolaşımı, solunum yolları, kadın, sinir ve kas yorgunluğubağırsak
ve mide hastalıklarıyla, romatizmaya şifalıdır.
Andon Ilıcası: Rize'ye 20 km uzaklıkta bulunan Andon içmelerinin
suyu renksiz, kokusuz ve berraktır. Günübirlik gezi ve turlar için elverişli
bir yerdir. Buradaki suyun böbrek hastalarına iyi geldiği söylenmektedir.
Su sıcaklığı 15 derecedir. Bulunduğu yer deniz düzeyinden 800 m. yüksekliktedir..
Cimil Ilıcası: İkizdere ilçesinin Cimil yaylasındadır. Özellikle
bel ağrılarına, romatizma hastalıklarına, mafsal tutukluklarına ve mide
ağrısına iyi gelmektedir.
İkizdere İçmesi: Şimşirli İlçesi'ndedir. İl merkezine 54 km. uzaklıktadır.
Bol karbondioksit gazı ihtiva eder. Sindirim ve karaciğer hastalıklarında
önerilir.