Gizemli Şehir ( Dark City )

"İlk önce karanlık geldi, ardından da Yabancılar..."

Issız bir otel odasının banyo küvetinde, çıplak vaziyette uyanan John Murdoch, kim olduğunu ve neden orada bulunduğunu hatırlamamaktadır. Dahası aynı odada bulunan ceset hakkında hiçbir şey bilmemektedir. Acımasızca işlenen seri cinayetlerin zanlısı olarak aranan Murdoch’ın hafızasında geçmişine dair hemen hemen hiçbir şey kalmamıştır.

Olup bitenler karşısında çılgına dönen çaresiz adam, bir yandan kendisini aldatan karısına ulaşmaya çalışırken diğer yandan da, cinayetleri kendisinin işlediğini düşünen dedektif Bumstead’den kurtulmaya çalışır.

Yaşadığı garip durumla birebir ilişkisi olan çok daha büyük bir gizemin içerisine giren Murdoch, yer altında yaşayan “The Strangers” ( Yabancılar ) adındaki yaratıkların dünyayı kontrolleri altına aldıklarını keşfeder. “Tuning” ( Akort ) adını verdikleri işlemle zamanı durdurarak yeryüzündeki insanların hafızalarını değiştiren kara elbiseli yaratıklar, insan beyni üzerinde deneyler yaparak kendi nesillerini kurtaracak formülü aramaktadırlar. Murdoch da bu deneye sokulan insanlardan biridir.

Fakat Murdoch’ı diğerlerinden ayıran, deney sırasında ortaya çıkan istisnai bir sorun yüzünden elde ettiği insan üstü güçtür. İşte bu güç, Murdoch’ı, insanoğlunun kaderiyle oyun oynayan bu yaratıklarla başa çıkacak tek insan yapmaktadır. Bu yüzden de bir an evvel ortadan kaldırılmalıdır. Yabancılar adına çalışan Doktor Schreber’ın da yardımıyla geçmişin labirentlerinde dolaşmaya çıkan Murdoch, çocukluğunu, kendisini aldatarak bunalıma sürükleyen karısı Emma’yı ve de işlenen seri cinayetleri hatırlamaya başlar.

“Karga” ( The Crow ) filminin yönetmeni Alex Proyas’ın imzasını taşıyan “Gizemli Şehir”in, Fritz Lang’in “M” ve “Metropolis” ile Murnau’nun “Nosferatu” gibi sinema tarihinin unutulmaz filmlerinin izinden giden ve son dönemde “Brazil” ve “ Kayıp Otoban” ( Lost Highway ) ile birlikte en etkileyici film noir örneği olduğunu söylemek abartı olmasa gerek.

Daha ziyade yüksek bütçesi, özel efektleri ve de Hollywood dışı başrol oyuncusu Rufus Sewell ile dikkatleri üzerine çeken film, gerek tematik gerekse de görsel anlatım açısından oldukça iddialı bir yapım. Başrollerinde Rufus Sewell’in ( John Murdoch ) yanı sıra William Hurt ( Dedektif Bumstead ), Kiefer Sutherland ( Dr. Schreber ) ve Jennifer Connelly ( Emma ) gibi oyuncuların yer aldığı filmin senaryosunu Alex Proyas, David S. Goyer ve Steven Soderbergh’in “Kafka” adlı filminin senaristi Lem Dobbs birlikte yazdılar.

Yapay bir dünya içerisinde gün ışığını hiç görmeyen ve bunun farkında bile olmayan hafızasız insanlar içerisinde geçmişini ve gerçek benliğini bulmak için yaratıklara karşı mücadele veren John Murdoch üzerine kurulu “Gizemli Şehir”, karmaşık ve zekice hazırlanmış hikayesinin yanı sıra karanlığın ve gölgenin hakim olduğu mekan tasarımları ve karalara bürünmüş vampiri andıran yaratıklarıyla, 1940’lı yıllarda ön plana çıkan kara film ruhunu taşıyor.

Yönetmenin kendi deyimiyle paranoya-gerilim, bilim kurgu ve aksiyon türlerinin karışımı olan “Gizemli Şehir”, hafıza, geçmiş ve benlik gibi kavramlar aracılığıyla Kafka tarzı bir varoluş sorgulaması içerisine giriyor. Temasına uygun olarak, 1930’lı yılların mimarisiyle 1950’li yılların arabalarını bir araya getiren film, seyircisine mekansal anlamda da geçmişte yolculuk etme fırsatı veriyor.

Özgün kamera kullanımı ve mekan tasarımlarıyla seyirciyi hiçbir şeyin göründüğü gibi olmadığı fantastik bir dünyaya götüren filmde, saatin gece on ikiyi bulmasıyla zaman duruyor ve yeryüzü yeniden tasarlanıyor. Binalar değişiyor, rüyaları ve hafızaları dönüştürülen insanlar on iki saatin ardından yeni benliklerinin içerisine giriyor. Oldukça etkileyici bir kabus atmosferi çizen yönetmen Proyas, adeta, seyircisini yanılsamalar diyarında gerçeği arayan avcı olmaya davet ediyor.

Son dönemde yaşanan bilimsel gelişmeler ve bütün dünyayı sarmalayan görüntü kültürünün bir getirisi olarak, insanın zihinsel alanda verdiği savaşı kaybettiğini vurgulayan film, kurtuluş yolunu beyinde değil kalpte olduğunu iddia ederek, çözümü Hıristiyanlık nosyonu altında Tanrının insanoğluna bahşetti vicdan ve sevgi gibi ideal değerlerde araması nedeniyle sıradanlaşıyor.

Karmaşık hikayesini, sonlarına doğru daha anlaşılabilir kılma çabası ise, pek çok eleştirmen tarafından filmin yapımcısı New Line Cinema’nın senaryoya müdahalesi olarak değerlendirildi.

Filmin bir diğer ilginç özelliği ise, gerek yapım şirketinin gerekse de yönetmen Alex Proyas’ın filmin bütçesi hakkında hiçbir şekilde net bir açıklama yapmamaları. Oldukça yüksek bir bütçeye sahip olduğu tahmin edilen “Gizemli Şehir”, özellikle karmaşık hikayesi nedeniyle seyirciden beklediği ilgiyi göremedi ve yapımcıları Proyas’a küstürdü.