Bayburt
Kalesi: Zigana ve kop dağlarından aşılarak ulaşılan Bayburt kalesi
aynı zamandaKaradeniz'i Basra körfezine bağlayan ticaret yolu üzerinde
bulunmaktadır . Bu yolu izleyen her seyyahın uğradığı kalenin adı ,
önemi , ihtişamı ve günlük yaşamıyla ilgili pek çok bilgi mevcuttur.
Ayrıca bu kaleye "Çinimaçin" kalesi de denilmektedir . Kaleye
bu ismin verilmesine sebep olan çini süslemelerdir . Bunların dış yüzeylerinde
tezyinat olarak mor ve yeşil renkli firuze çiniler kullanılmıştır .
Gerek savaşlar , gerekse tahribat yüzünden bu gün bu çinilerden eser
kalmamıştır.
Saruhan Kalesi: İl merkezine 35 km. mesafede bulunan Saruhan
köyündeki kalenin gözetleme amacıyla yapıldığı tahmin edilmektedir .
Trabzon'da bulunan Pontus İmparatoru Mithridates savunma amacı ile Gümüşhane
, Bayburt , Kelkit ve Erzincan 75 adet kale yaptırdığı tarihi kayıtlarda
mevcuttur . Bu kalenin onlardan biri olduğu sanılmaktadır . Kalede tarihi
aydınlatacak herhangi bir kitabe mevcut değildir .
Sarıkayalar Şelaleleri: Bayburt -Erzurum karayolunun 6km'sinden
ayrılarak 16km daha yol aldıktan sonra ulaşılan Sarıkayalar şelaleleri,
ilin merkez Sarıkayalar köyünün girişinde ve köy içinde olmak üzere
iki tanedir. Yaz aylarında çevreleri mesire yeri olarak kullanılan her
iki şelalede görülmeye değer doğal güzelliklere sahiptir.
Sünür Kutlu Bey Camii: Akkoyunluların kurucusu Turali bey oğlu Fahrettin
Kutlu Bey tarafından yaptırılan caminin kapısı üzerindeki kitabeden
1550 yılında onarıldığı anlaşılmaktadır. Minaresi ise 1616 tarihi taşıyan
tarihi bir kitabeye sahiptir. İran Şahı Tahmasp'ın işgali sırasında
tahrip edilmiş ve bu olay kapı üzerindeki kitabede yer almaktadır. Kanuni
döneminde 1550 yılında onarım görmüştür.
Yer altı Şehri: Aydıntepe İlçesinde bulunan şehrin bir kısmı ziyaret
edilebilmektedir. Buluntular Erzurum Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir.
Çarşı Hamamı: İl merkezinde saat kulesi yakınında bulunmaktadır
.Kadı Mahmut Çelebi vakfıdır . Bu hamamda diğer hamamlar gibi onarım
görmüştür . Ancak diğer hamamlarda olduğu gibi bu hamamda da sıcaklık
bölümü orijinal yapısını korumaktadır . Bayburt Hamamları Osmanlı devri
hamam mimarisinde tatbik edilen iki tipin erken örneklerini vermektedir.
Pulur Ferahşat Bey Camii: Demirözü ilçesine bağlı Pulur kasabasında
Akkoyunlulardan Korkmaz Bey'in oğlu Ferahşat Bey tarafından 1517 yılında
yaptırılmıştır. Yapı, tek kubbeli cami mimarisinde olup, iki renkli
kesme taşlardan özenle yapılmıştır. Değişik malzeme kullanımı bakımından
tuğla minaresi dikkat çekmektedir.
Bent Hamamı: Bu hamam , Çoruh Nehri kıyısında kalenin güneydoğu
eteğindedir . Akkoyunlulardan Ferahşat Bey'in vakfı olan hamamın kesin
yapım tarihi belli değildir . Eğer hamam Ferahşat Bey tarafından yapılmış
ise XVI. Yılın ilk çeyreği içinde değerlendirilebilir . Dış yapısı değişen
ve onarılan hamamın iç mekanı asıl yapısını korumaktadır. (Evliya Çelebi
Seyahatnamesinde Bayburt'ta dört hamamdan bahsetmekte olup , Ali Şingâh
(Şengül) hamamı günümüzde mevcut olmayıp , yakın zamana kadar bir bölümü
yıkılmış olan hamamın kalan kısımları da yıkılmıştır.)
Bayburt Ulu Camii: Anadolu Selçuklu Sultanlarından II. Gıyaseddin
Mesut (1282 - 1298) zamanında yaptırıldığı kabul edilen caminin pek
çok onarımlar gördüğü bilinmektedir. Son olarak 1967 yılında tümü ile
ele alınıp ana plana uygun olarak yaptırılan caminin minaresi , mihrap
önü kubbesine geçişi sağlayan mukarnaslı tromplardan bir kaçı ve asıl
ibadet alanına açılan iki kapı orijinal yapıdan kalmaktadır.
Caminin
kuzey doğusunda bulunan minaresinin kaidesinde geçirdiği son büyük onarımı
belgeleyen 1850 tarihli kitabe bulunmaktadır . Kare kaideli minarenin
sekiz yüzlü pabuçluğunda ve yuvarlak gövdesinde geometrik ve bitki motifli
mozaik çiniler Anadolu Selçuklu çinilerinin ilginç özelliklerini sergiler
.
Yakut
Bey Camii: Bu cami Bayburt Cumhuriyet Caddesi üzerinde , eski Yakutiye
Medresesinin bulunduğu alan üzerindedir . Vakıflar Genel Müdürlüğünün
ve Bayburt halkının yardımlaşması ile 1913 - 1915 yılları arasında yapılmıştır
. Cami ve minaresi tamamen kesme taştan olup , işçiliği taş işleme sanatının
güzel örneklerindendir.
Çimağıl Mağarası: İlimiz merkezinde yaklaşık 35 km. uzaklıktaki
Aşağı Çımağıl köyünün Taşındibi Mahallesinden sonra yaya olarak yaklaşık
bir saatte ulaşılabilmektedir. 600 metre uzunluğunda bulunmaktadır .
Mağarada küçük su birikintileri bulunmakta, Sarkıt-Dikitleri ve doğal
yapısıyla gerçekten görülmeye değer manzara oluşturmaktadır. Özellikle
bu konularla ilgilenenlere tavsiye edilecek niteliklerdedir.
Dede Korkut Türbesi: İlimizin güney doğusunda merkeze bağlı 39
km. mesafedeki Masat köyünün hemen çıkışında yapılış şekli ve mimari
tarzı ile çok eskilere uzanan ve halk arasında Alî Baba diye geçen türbe
Alî Baba (Büyük Baba) anlamında kullanılan ve bütün Türk dünyasını yakından
ilgilendiren , Dede Korkut'a ait olduğu söylenen türbedir . Türbenin
üzerinde eski Türkçe 718 rakamı görülmektedir . Yapılış şekli ve kullanılan
malzeme bakımından adı geçen kişiye ait olabilecek karakterdedir . Anıt
türbe Orhan Şaik Gökyay'ın 1986 basımı Dede Korkut Hikayeleri Kitabında
resimli olarak yer almaktadır.
Aydıntepe Yeraltı Şehri: Aydıntepe ilçesinde yer alan kent, tüf
içerisinde, yüzeyden 2-2,5 metre derinde, başka yapı malzemesi kullanılmadan
ana kayaya oyulmuş galeriler, tonozlu odalar ve bu odaların açıldığı
daha geniş mekanlardan oluşmaktadır. Yaklaşık bir metre genişliğinde
ve 2-2,5 metre yüksekliğinde tonoz örtülü galeriler yer yer her iki
yanda genişlemektedir. 3-8 metrekareye yakın planlı odalar bu mekana
açılmaktadır. Gözetleme mekanlarının oluşturduğu havalandırma amaçlı
konik biçimdeki deliklerin galeri odaların aydınlatılması amacıyla duvarlara
oyukların açıldığı görülmektedir.
Şehit
Osman Türbeleri: Şehrin batısında Şehit Osman Tepesinde bulunan
her iki türbenin Saltukoğullarına ait olduğu şeklinde görüşler mevcuttur
. Buna göre türbeler Saltuk kumandanlarından Mengüç Gazi'nin kardeşi
Osman ve kız kardeşine aittir . Üzerinde bulunan kitabeler çok silik
olduğu için okunmamaktadır . Şehrin batısındaki kayalık tepeye adını
veren bu türbeler , sarı taştan yapılmış olup taş işleme sanatımızın
güzel örneklerindendir.
Helva Köyü Buz Mağarası: Masat vadisinin güneyindeki Helva Köyünde
yer almaktadır. İl merkezinden 33 km mesafede, hemen köyün yamacında
yer alan mağaranın içinde Buzdan oluşmuş sarkıt ve dikitler bulunmaktadır.
Köy halkı tarafından değişik zamanlarda soğuk hava deposu olarak kullanılmış
olan mağara buz oluşumlarının değişik şekillerini yansıtmaktadır.
Çimağıl Mağarası: İl merkezine 35 km mesafedeki Aşağı Çimağıl
köyünün Taşındibi mahallesindedir. Mahalleden sonra yaya olarak yaklaşık
bir saatte ulaşılabilen mağara, 600 metre uzunluğunda ve 11 bölümden
oluşmaktadır. Tavan yüksekliği yer yer 30 metreyi bulmakta, güzel sarkıt
ve dikitlerin yanı sıra mağarada yer yer su birikintileri de vardır.
Kaplıcalar ve İçmeler:
Bayburt Madensuyu: Bayburt ilinde önemli şifalı su kaynağı yoktur.
İl sınırları içinde birkaç yerden kaynayan düşük debili maden suları
mevcuttur. Bunların en verimlisi ise "Bayburt Madensuyu"dur.
Kaynak il merkezindedir. Çok soğuk bir sudur. Fazla CO2 gazı içerir.
Mide ve bağırsaklar için çok faydalıdır.