İlin adı nereden geliyor? Adını 'bataklık' ya da 'sazlık' anlamına gelen 'Zongalık''tan aldığı söylenir. Bu ad Cumhuriyet'in ilanından sonra 'Zonguldak' biçiminde kullanılmıştır.

Kentleri: Alaplı, Çaycuma, Devrek, Eflani, Kdz. Ereğli, Gökçebey, Karabük, Safranbolu, Yenice

Karadeniz boyunca uzanan kıyı şeridinin tek önemli girintisi Baba Burnu’dur. Doğu’da Sazköy’den batıda Alaplı ilçe sınırına uzanan 80km.lik kıyı bandında yer alan pek çok doğal plaj (koy) ve kumsal alanlar yöre halkının yaz aylarında günübirlik kullandığı belli başlı alanlardır. İl sınırları içinde doğal göl bulunmamaktadır.

Merkezde Ulutan, Kdz. Ereğli’de Kızılcapınar ve Gülünç baraj gölleri; Çatalağzı’da Derköy ve Karapınar’da Çobanoğlu göletleri ilin bilinen yapay gölleridir. Filyos ve Gülünç çayı; Devrek, Alaplı ırmakları; Üzülmez, Kozlu dereleri yörenin bilinen akarsu kaynaklarıdır. Bunlardan en önemlisi Filyos çayı olup 228 km uzunluğundadır.

Ağırlıklı yeryüzü şekillerini oluşturan dağlar; kuzey kesimlerde 1000 metreyi bulmazken, orta kesimlerde 1200 metreyi aşmakta, güneyde ise yer yer 1200 metreye yaklaşmaktadır.
Zonguldak il toprakları sıkı bir vadi ağıyla parçalanmıştır. Bu vadiler kimi kesimlerde genişleyerek düzlükler oluşturmasına karşın, ilde büyük denebilecek bir ova yoktur. Filyos Çayı vadisi, Alaplı Irmağı vadisi, Gülünç Irmağı vadisi ve Üzülmez Deresi vadisi en önemlileri arasındadır.

Doğuda Sazköy'den, batıda Kocaman'a kadar, yaklaşık 80 km'lik bir kıyı şeridine sahip olan Zonguldak, bir bölümü tesisli, büyük bir bölümü ise halen doğal durumda olan çok sayıda plaja sahiptir.

Kapuz, Iliksu (Merkez), Erdemir, Kdz.Eregli Belediyesi (Kdz.Eregli), A.Zeki Atalay ve Kocaman (Alapli) plajlari dus, WC, kabin, büfe, lokanta, çay bahçesi ve ilk yardim gibi ünitelere sahipken, Hisarönü, Türkali, Göbü, Degirmenagzi, Kireçlik gibi plajlar ise herhangi bir tesis olanagina sahip olmamalarina karsin, dogal koylari ve kumsallari ile çok sayida ziyaretçinin akinina ugramaktadir.

İl topraklarının yaklaşık yarısını kaplayan orman alanları piknik, trekking, foto safari, av ve yaban hayatı gibi aktiviteleriyle yöremizin en önemli rekresyon alanlarıdır. Ulutan Barajı çevresi, Göldağı, Yayla Mevkii, Milli Egemenlik Parkı, Uzun Mehmet Anıtı Parkı, Bostandüzü, Pamukdüzü, Kırmacı ve Kocaman gibi orman alanları ve Yedigöller Milli Parkı piknik ve mesire; Harmankaya, Değirmenağzı, Güneşli gibi doğa harikaları trerring; Bacaklı ve Bölüklü Yaylalar ise yaylacılık anlamında ziyaretçilerin gereksinimlerine yanıt veren doğal güzelliklerimizdir.

Yaklaşık yüzelli yıldır yörenin sosyal ve kültürel biçimlenmesinde de belirleyici bir rol oynayan madencilik, endüstriyel/ticari alanın yanısıra, yöresel türkü, mani, halkoyunları, el sanatları ve beslenme gibi alanlarda da kendini göstermiştir. Kömür ocaklarında, zor koşullarda çalışan Zonguldak köylüsünün ardından yakılan türkü, mani ve ağıtlar, yaşam biçiminin kültüre yansımış örnekleridir.

Karadeniz Ereğli'de "elpek", Çaycuma'da ise "Pelemet" bezi dokumacılığı, geçmişte yalnızca giyim gereksinimini karşılarken, günümüzde hediyelik el sanatları anlamında da değerlendirilmektedir.

Yöresel nakışlarla bezenen bu dokumalardan, yelek, bluz, çanta, gözlük kılıfı gibi ürünler yapılmaktadır. Yüzyılı aşkın süredir Devrek'te yapılmakta olan bastonculuk sanatının ünü ise günümüzde ülke sınırlarını aşmış bulunmaktadır. Kırsal kesimde ise, seracılık, kivi, ceviz üreticiliği, süt ve besi hayvanı yetiştiriciliği, kültür balıkçılığı gelişme gösteren alanlardır.